Өнөөдөр:2022-01-19

Харилцан ярилцах буюу мэтгэлцэх соёл

Хүн төрөлхтний хөгжлөөс хоцорч үлдсэн зарим алслагдсан арлын омгийнхон техник технологийн хөгжил өндөр соёл иргэншилтэй анх учирсны дараагаар газар авсан нэгэн мухар сүсгийн хэлбэрийг шинжлэх ухаанд “Cargo Cult”буюу “Карго мухар сүсэг” гэж нэрлэдэг аж.

Дэлхийн 2-р дайны үеэр Холбоотны арми Номхон далайн Милэнэшиан (Melanesian islands) арлуудыг түшиц газраа болгон, цэрэг дайны хангамжаа тээвэрлэдэг байж. Ингэх явцад тухайн бүс нутгийн орчин үеийн соёл иргэншлээс хоцрогдсон омгийнхон анх удаа радио, зурагт, онгоц зэрэг хүн төрөлхтний дэвшилтэт техник технологитой нүүр тулгарчээ.

Омгийнхон тэдгээр техник хэрэгслүүдийг бидэнтэй адил хүн бүтээсэн гэх цэргүүдийн тайлбарт огтхон ч итгээгүй аж. Омгийн гишүүдийн ихэнх нь ийм дэвшилтэт технологийг эдгээр харийн хүмүүс бүтээсэн байх учиргүй, харин омгийн өвөг дээдэс, тэдний бурхад, шүтээнүүдийн л бүтээсэн бүтээл байж таарна, түүнийг нь харийн хүмүүс заль мэх хэрэглэн тэднээс булаасан гэж бат итгэсэн гэдэг.

Гүрбазарын сургалттай энд дарж танилцаарай.

Тиймээс омгийнхон эдгээр харийнхны хийж байгаа бүх зүйлийг дуурайгаад байвал бурхад, өвөг дээдэс маань бидэндээ, жинхэнэ эздэд нь өндөр техник технологио хүртээх юм байна гэж дүгнэн, янз бүрийн тахил, өргөл барьц зан үйлүүдийг хийж бүх л арга чаргаа хэрэглэсэн аж.

Танна гэх алслагдсан арлын омгийнхон бүр онгоцны буудлыг бүх детальтай нь, хяналтын цамхагтай нь хүртэл дуурайлган барьж, бүр онгоцыг хүртэл модоор урлан хийж, өөрсдөө цэргүүдийн хувцсыг өмсөж, онгоц буух хөөрөх процессыг нэг ч үйлдэл алдалгүй дуурайсан нь Карго мухар сүсгийн оргил гэдэг.Бүр цэргүүдийн бууг хүртэл модоор урлаж тухайн зан үйлийг хийж буй хүндээ бариулсан аж.

Нисэх онгоцыг аюулгүй хөөргөж газардуулахад нислэгийн зурвас, хяналтын цамхаг, чиглүүлэгч зэрэг онцгой чухал үүрэгтэй бөгөөд зайлшгүй факторууд.
Харин энэ бүх байгууламжийг яг дуурайлган барьснаар бурхад, өвөг дээдсээс омгийнхонд заяасан барууны дэвшилтэт техник төхөөрөмжийг тээвэрлэн яваа онгоцыг дуураймал онгоцны буудалдаа буулгана гэвэл тун хангалтгүй биз.

Тиймээс, аливаа зүйлийн цаадах зорилго, утга, учир, функц, ажиллах нөхцөлийг ухаж ойлголгүйгээр өнгөн төрхийг өнгөц дуурайж, хар мухраар хийдэг хүмүүсийг тодорхойлох үүднээс Карго мухар сүсэг (Cargo Cult) гэх хэллэг англи хэлэнд бий болж бусад олон хэлэнд нэвтэрсэн аж.

Нобелын шагналт физикч Ричард Фэйнман “Surely You are Joking, Mr.Feynman” номдоо бүхэл бүтэн нэг бүлгийг “Карго Мухар Сүсгийн Шинжлэх Ухаан”-д зориулж жинхэнэ шинжлэх ухааны цаадах учрыг ойлголгүйгээр шинжлэх ухааны дүр исгэж, мухраар сүсэглэж байгаа үзэгдлийг шүүмжилжээ.

Тэрээр лабораторийн хархуудыг төөрдөг хана дотор гүйлгэдэг шинжлэх ухаанд түгээмэл нэгэн жишээг дурдсан. Лабораторийн туршилтын хархууд төөрдөг ханануудын байршлыг шалнаас гарах чимээгээр мэдэж, цээжилж байсан нь тогтоогдсон нь үүнээс өмнөх туршилтуудын дүнг хүчингүй болгож, цаашид ижил төрлийн туршилт хийх боломжгүй болгосон аж.

🌎 IELTS-ийн бүх хичээлүүд TomYo аппын хичээл хэсэгт орлоо. Энд дарж аппаа татаарай.

Харин төөрөх хананы шалыг элсээр сольсон үед чимээ гарахгүй тул хархууд байршлаа цээжлэх боломжгүй болсноор цаашдын төөрдөг хана доторх хархны туршилт илүү баталгаатай, үр дүнтэй болсныг Ричард Фэйнман тэмдэглэжээ.

Гэтэл, зарим “шинжлэх ухаанчид” (cargo scientist =мухар сүсгийн шинжлэх ухаанчид) дээр дурдсан жишээгээр зүйрлэвэл, төөрдөг хананы шалыг элсээр солилгүй туршилтаа хийсээр, үр дүнгээ нийтэд нийтэлсээр, шинжлэх ухааны дүр исгэж оромдож байгааг шүүмжилснээр Карго шинжлэх ухаан буюу шинжлэх ухаан, мэдлэг нэрээр мухар сүсэгтэх гэх ойлголт бий болсон байдаг тухай тус номд дурджээ.

Шинжлэх ухаан хүртэл асуулт тавьж, мэтгэлцэж үнэний төлөө гэсэн гол зорилгоо алдахад мухар сүсэгтэж болдгийг “карго шинжлэх ухаан” гэх ойлголтоор физикч Ричард Фэйнман харуулахыг зорьсон. Бараа таваарыг чингэлгээр гахайнд чихээд зөөгөөд авчирч болох ч мэдлэгийг, оюуны бүтээлийг цаадах нарийн учир начрыг ойлголгүй, асууж лавлаж, эргэлзэлгүй хар сохроор хуулбарлахад шинжлэх ухааны төвшинд хүртэл мухар сүсэгтэж болдог байх нь.

Бид мухар сүсэг гэдгээр зөвхөн бороо шороо оруулах ид шидтэй, тэнгэрээс татсан антенаараа тэнд байгаа хэн нэгэнтэй утасгүй холбогддог өндөр технологитой, ирээдүйг бас өнгөрснийг харах тусгай линз, лицензтэй нөхдүүдээр хязгаарлаж болохгүй болох нь.
Тэгвэл мухар сүсгээс юу биднийг ангижруулах вэ гэсэн асуултыг физикч Ричард Фэйнманд тавья.

Үнэнд (бодит байдал) хүрэхийн төлөө өөр өөр үзэл бодолтой (өөр өөр онолтой) хүмүүс харилцан асуулт тавьж, хариулж, мэтгэлцээн явуулж, нэг ойлголтод хүрэхэд юуг зөрүүтэй бодож байсан, ямар нийтлэг ойлголтуудтай байсан, яг нэг сэдвийн талаар ярьж байсан эсвэл байгаа эсэхээ харилцан ярьсаар ярьсаар бүх зөрүүнүүдээ арилгаж, эцэст нь нэг үнэнд хүрч, нэг л үнэн ойлголттой болох “Харилцан ярианы соёл” буюу Диалогийн соёлыг (өөрөө мэтгэлцээний соёл ч гэж хэлж болох) төлөвшүүлэх хэмээн тэрээр хариулах болов уу (Философи, шинжлэх ухааны салбарын харилцан яриаг (dialogue) Dialectic= диалектик гэж нэрлэдэг аж).

Мэтгэлцээн, харилцан ярианы гол зорилго бол мэдэх, үнэнийг, бодит байдлыг олж мэдэхийн л төлөө байх учир энд нас хүйс огт хамаагүй, бүгд тэгш эрхтэй оролцож, нэг нэгнийхээ аргументыг хүндэтгэлтэйгээр, тэвчээртэйгээр дуустал нь сонссоны дараа хариу асуулт тавих эсвэл өөрийн аргументыг хэлнэ бас учирлана.

Харилцан яриа, мэтгэлцээний хамгийн чухал хэрэгсэл бол учирлах (Reasoning). Яагаад тухайн дүгнэлтэд хүрсэнээ, тухайн шийдвэр гаргаснаа логикын гаргалгаатай, алхам бүрээр, нэгд нэгэнгүй учирлах.

AD HOMINEM буюу бусдын зан чанар, гадаад төрх зэрэг тухайн хэлэлцэгдэж буй аргументэд ямар ч хамааралгүй хувь хүний шинж чанар луу дайрч, доромжлох, гүтгэх үйлдэл нь харилцан ярианы дүрэмд тас хориглох хэрэгтэй болов уу.

Хамгийн чухал нь мэтгэлцээний үр дүнд нэгдмэл, нийтлэг, нэг л ойлголттой болох. Түүнээс хойш энэ гэсэн ойлголтыг бүх нийтээрээ мөрдөөд явахад асуудал бага үүсэх буй за. Бүгдээрээ “хэлэлцвэл” буруугүй бүлээн угаавал хиргүй.

Хойд Америк, баруун Европын өндөр хөгжилтэй орнуудад харилцан ярих, мэтгэлцэх соёлыг 10 жилийн боловсролын хөтөлбөртөө багтааж, хүүхдүүдэд багаас нь төлөвшүүлж өгдөг. Аливаад хар сохроор үнэмшилгүй, өөрөө асууж, эргэлзэж, харилцан ярилцаж, таньж мэдэх нь хүн асуудлын зөв бурууг таних, бие даан эсвэл баг хамт олноороо шийдвэрлэх, бусадтай хамтрах зэрэг олон чадваруудын суурь нь болдогийг бид бишгүй л олон сонсож буй.

Орчин үед шинжлэх ухаан гэлтгүй бизнесийн салбарт хүртэл диалогийн соёл өндөр байр суурь эзлэх болсон. Жим Коллинс Сайнаас Агуу руу номдоо (Jim Collins: Good to Great: Why Some Companies Make the Leap and Others Don’t), сайнаас агуу руу шилжилт хийж чадсан компаниуд үнэн, бодит байдлыг ил гаргаж, нийтээрээ илэн далангуй хэлэлцэж, харилцан ярилцаж (диалоги өрнүүлж), нэг үнэн нэг ойлголтод хүрч, бодит байдлыг өнгөлөн далдалтгүйгээр хүлээн авч чаддаг дээр дооргүй төлөвшүүлсэн байдгийг онцолсон.

Монголд 10 жилийн боловсролын хөтөлбөрт харилцан ярилцах, мэтгэлцэх, диалоги өрнүүлэх соёлыг хэрхэн төлөвшүүлдэг вэ?

Fake it until you make it. Fake хийхдээ бас учиртай хандах хэрэгтэй биз ээ.

Б. Мөнхбат

Share
error: Энэхүү контент хамгаалагдсан!